Главная | Поиск | Контакты
 
 
ÜZEYİR HACIBƏYOV - AZƏRBAYCAN MUSİQİSİNİN DAHİSİ

Deyirlər, əvəzolunmaz insan yoxdur. Yoxdurmu?.. Bəs dahilər?..Yə`ni onları əvəz etmək mümkündürmü?.. Yaratdıqları mö`cüzələrlə onlar deyilmi bu dünyanı riqqətə gətirən?.. Bəs Üzeyir Hacıbəyov? O deyilmi Azərbaycan musiqisinin e`cazkarlığını dünyaya tanıdan?..

Böyük bəstəkarımız Üzeyir Hacıbəyov 1885-ci ildə Şuşa yaxınlığında Ağcabədidə anadan olmuşdur. Valideynlərinin ədəbiyyat və musiqi sahəsində yüksək bir mövqe tutduqları bir ailədə böyümüş Üzeyir bəy yeddi yaşından tarda və kamançada yaxşı çalar, muğamat oxuyardı. O, Şuşada iki illik rus-tatar məktəbini müvəffəqiyyətlə bitirdikdən sonra 1899-cu ildə Qori Müəllimlər seminariyasına daxil olur. Seminariyada təhsil aildığı müddətdə pedaqogika, rus dili, riyaziyyat, təbiətşünaslıq, rəsm və rəsimxətdən dərs demiş gələcəyin böyük bəstəkarı 1904-cü ildə buranı bitirdikdən sonra Bakıya gəlir və Bakı kəndlərinnin birində müəllimlik edir. Müəllimlik fəaliyyəti dövründə o, şagirdlərdən ibarət xor kollektivi yaradır.

Jurnalistika sahəsində də fəaliyyət göstərən Üzeyir Hacıbəyov 1905-ci ildə "Filankəs" ləqəbi ilə o dövrün məşhur mətbu orqanları olan "Həqiqət", "İrşad", "Tərəqqi" qəzetlərində maraqlı çıxışlar edir.


1907-ci ildə Üzeyir bəy Azərbaycan musiqi tarixində ilk dəfə olaraq opera yazır. Bəstəkarın yaratdığı ilk "Leyli və Məcnun" operası çox böyük uğur qazanır və bu opera ilə Azərbaycanda ilk opera sənətinin təməli qoyulur. Dahi Azərbaycan şairi Məhəmməd Füzulinin "Leyli və Məcnun" poeması əsasında yazılmış bu unikal sənət əsəri Üzeyir bəyin rəhbərliyi altında "Nicat" cəmiyyətinin teatr bölməsinin aktyorları tərəfindən tamaşaya qoyulur.

Bəli, zaman yetişdirir, zaman da yaşadır. Azərbaycan milli musiqisinin dərin bilicisi olan Üzeyir Hacıbəyovun qüdrəti onda idi ki, heç bir musiqi təhsili olmaya-olmaya, peşəkarcasına əsl sənət əsərləri yaradır. O, "Leyli və Məcnun" operasından sonra ardıcıl olaraq "Şeyx Sən`an" (1909), "Rüstəm və Söhrab" (1911), "Şah Abbas və Xurşidbanu" (1912), "Əsli və Kərəm" (1912), "Harun və Leyla" (1915) kimi bir-birndən fərqli maraqlı operalar yazır.

1911-ci ldə Üzeyir Hacıbəyov musiqi təhsili almaq üçün Moskvaya gedir. Lakin maddi vəziyyəti çətin olduğundan təhsilini davam etdirə bilmir. Bəstəkar Bakıya qayıdır və burada yaradıcılıq fəaliyyətini davam etdirərək, yazdığı operaları səhnəyə qoymaqla məşğul olur.

Musiqi təhsilini davam etdirmək üçün 1913-cü ildə Peterburq konervatoriyasına daxil olan bəstəkar elə həmin dövrdə "Arşın mal alan" musiqili komediyasını yazır. Bu günə qədər öz dəyərini itirməmiş bu əsər bəstəkarın ən gözəl əsərlərindəndir.

1914-cü ildə Üzeyir bəy doğma Bakıya qayıdır və burada jurnalistika sahəsindəki fəaliyyətini davam etdirərək "Boşboğazlar", "Müsəlmançılıq", "Məzəli işlərimiz" kimi maraqlı felyetonlarla mətbuatda çıxışlar edir.

Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin tərəqqisində misilsiz xidmətləri olmuş Üzeyir Hacıbəyov həm də əsl vətənpərvər idi. Musiqi fəaliyyəti ilə yanaşı, o, həm də xalqın mədəni səviyyəsinin yüksəldilməsi ilə məşğul olmuş, əlindən gələni etmişdir. Belə ki, 1921-ci ildə bəstəkar Bakıda "Türk musiqi məktəbi"ni təşkil edir. 1926-cı ildən e`tibarən isə "Türk musiqi məktəbi" Üzeyir bəyin təşəbbüsü ilə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının tərkibinə daxil olur və "Xalq musiqi şö`bəsi" adlanır.

Nə xoşbəxtdir o kəs ki, Vətəni üçün, xalqı üçün yaşayıb-yaradır! Nə bəxtəvərdir o kəs ki, Vətən naminə biliyini, zəkasını əsirgəmir! Bu baxımdan Üzeyir bəyin Azərbaycan musiqisinin tərəqqisi yolunda zəhməti böyükdür. Bu zəhmətin bəhrəsini biz bu günə qədər də görürük. Və düşünəndə ki, bütün bunlar bir insan ömrünə bərabərdir, vəcdə gəlirsən, valeh olursan.
Üzeyir Hacıbəyov həm də ilk kontata müəllifidir. Bəstəkar İran şairi Firdovsinin (934-1020) anadan olmasının min illiyi münasibəti ilə xor və simfonik orkestr üçün kontata yazır ki, bununla da o, Azərbaycanda kontata janrının əsasını qoyur.
1931-ci ildə Azərbaycanda ilk notlu xalq çalğı alətləri orkestrinin təşkil olunmasında yaxından iştirak etmiş və həmin orkestr üçün "Çahargah", "Şur" fantaziyalarını yazmış Üzeyir bəy 1936-cı ildə Dövlət xor kollektivini yaradır.

Azərbaycan operasının şah əsərlərindən sayılan "Korağlu" operası Üzeyir Hacıbəyovun fəaliyyətinin mühüm hissəsini təşkil edir. Bəstəkar 1932-1936-cı illərdə bu operanı ərsəyə gətirməklə, ilk Azərbaycan klassik opera növünü yaradır. İlk tamaşası 1937-ci ildə olmuş və həddindən artıq böyük uğur qazanmış bu əsər, doğrudan da, əsl şedevrdir! Onun tək üvertürasının möhtəşəmliyi insanı vəcdə gətirir.Nə qədər qüdrət, Vətənə məhəbbət hissi, yenilməzlik var bu üvertürada!.. Dahi Üzeyir bəyin məharəti burada da özünü göstərmişdir. Belə ki, "Koroğlu" operasında bəstəkar ilk dəfə olaraq milli musiqini Avropa klassik opera ən`ənələri ilə birləşdirmişdir.

Üzeyir Hacıbəyov öz əsərlərində qadın azadlığı mövzusuna da toxunmuşdur. Bəstəkarın musiqili komediya janrında yazdığı "Ər və arvad", "O olmasın, bu olsun" (1910), "Arşım mal alan" əsərləri bu qəbildəndir.

Üzeyir Hacıbəyov 1940-cı ildə Dövlət mükafatına layiq görülür. Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin tərəqqisinə xidmət edən dünya şöhrətli bəstəkar bu dövrlərdə də durmadan fəaliyyət göstərir, musiqi xəzinəmizə öz yeni töhfələrini verir. Onun dahi Azərbaycan şairi Nizami Gəncəvinin (1141-1209) anadan olmasının 800 illik yubileyi münasibəti ilə şairin sözlərinə yazdığı "Sevgili canan", "Sənsiz" romansları bu günə qədər də musiqisevərlərin zövqünü oxşayır.

Yazıb-yaratmaqdan yorulmayan bir dahi idi Üzeyir bəy! Böyük məhəbbətlə ərsəyə gətirdriyi bütün əsərlər istər məzmun, istərsə də, musiqi baxımından biri o birisinin kölgəsində durmayıb, hər biri öz orijinallığına, tə`sir gücünə görə bir-birindən kəskin fərqlənir. Bununla belə, bütün bu əsərlərdə vahid Üzeyir Hacıbəyov dəsti-xəttinin olduğu aydın görünür.
40-cı illərdə Üzeyir bəy "Cəngi" instrumental musiqi əsərini yaradır. Marş ritmində yazılan bu rəqs qəhrəmanlıq ruhunda olub, əsl vətənpərvərlik mücəssəməsidir.

1945-1946-cı illərdə Üzeyir Hacıbəyov "Firuzə" operası üzərində işləməyə başlayır. Səhhətinin zəifləməsinə baxmayaraq, mövzu baxımından tamamilə yeni əsər olan bu operanı işləyib ərsəyə gətirmək, xalqa növbəti musiqi töhfəsini bəxş etmək bəstəkarın tək məqsədi olur. Lakin o, operanı tamalaya bilmir, xəstələnir və 1948-ci ildə Bakıda vəfat edir.

Üzeyir Hacıbəyov çox maraqlı həyat yolu keçmişdir. Müxtəlif tarixi hadisələrlə zəngin bir dövrdə yaşamış, ayrı-ayrı zaman kəsiklərini adlamış bu böyük şəxsiyyət taleyinə yazılmış bütün çətinliklərə baxmayaraq, ancaq bir məqsəd uğrunda - Azərbaycan mədəniyyətinin tərəqqisi uğrunda çalışmış, bu yolda əlindən gələni etmişdir. Bütün ömrünü musiqiyə həsr etmiş Üzeyir bəy bəstəkar, musiqiçi olmaqla yanaşı, həm də görkəmli ictimai xadim, alim, gözəl publisist və pedaqoq idi. Azərbaycan professional musiqisinin banisi olan Üzeyir Hacıbəyov Azərbaycan professional bəstəkarlıq məktəbinin yaranmasında da böyük rol oynamışdır.

Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin tərəqqisində misilsiz xidmətləri olmuş Üzeyir Hacıbəyov böyük şəxsiyyət, əsl dahidir!

Deyirlər, əvəzolunmaz insan yoxdur. Yoxdurmu?.. Bəs dahilər?.. Yə`ni onları əvəz etmək mümkündürmü?.. Yatratdıqları mö`cüzələrlə onlar deyilmi bu dünyanı riqqətə gətirən?..


Aytən S.Qarayeva

Все права защищены © 2009 AnaVeten.com
При использовании материалов с сайта гиперссылка обязательна.
Gamidov Studio
cheap christian louboutin christian louboutin heels for sale christian louboutin wedge sneakers christian louboutin sale men shoes christian louboutin 70 off buy used christian louboutin christian louboutin sale cheap cheap christian louboutin shoes outlet cheap men christian louboutin christian louboutin men sneakers sale christian louboutin outlet sale store buy christian louboutin shoes cheap christian louboutin heels 2014 cheap christian louboutin online used christian louboutin wedding shoes christian louboutin boot sale christian louboutin boots men christian louboutin outlet cheap christians louboutin where to buy christian louboutins christian louboutin discount shoes sale christian louboutin authentic outlet cheap authentic christian louboutins christian louboutin for men on sale pre owned christian louboutin wedding shoes christian louboutin sale shoes authentic authentic christian louboutin on sale what store sells christian louboutin shoes cheap authentic louboutins christian louboutin uk online store discount authentic christian louboutin christian louboutin fashion cheap christian louboutin high heels discount christian louboutin shoes online on sale christian louboutin shoes buy cheap christian louboutin buy christian louboutins christian louboutin boots outlet discounted mens christian louboutins christian louboutin cheap sale christian louboutin shoes discount sale christian louboutin quality christian louboutin madame butterfly bootie low top christian louboutin sneakers buy christian louboutin online cheap christian louboutin heels for cheap cheap christian louboutin bags are christian louboutin outlet shoes real are the christian louboutin discount shoes authentic cheap christian cheap christian louboutin men cheap christian louboutin shoes men sneakers christian louboutin what are christian louboutins wedding christian louboutins christian louboutin authentic sale christian louboutin boots cheap cheap christian louboutin wedding shoes sale christian louboutin pumps buy pre owned christian louboutins imitation christian louboutins cheap christian louboutins heels christian louboutin 2011 christian louboutin wedges 2014 best replica christian louboutins christian louboutin womens pumps christian louboutins wedges christian louboutin deals authentic used christian louboutin christian shoes louboutin authentic christian louboutins for cheap cheapest christian louboutin shoes where to buy christian louboutin online real cheap christian louboutin shoes christian louboutin online outlet store discount authentic christian louboutin shoes christian louboutin shoes for men cheap buy cheap christian louboutin shoes stores that sale christian louboutin shoes christian louboutin style shoes new christian louboutin sneakers christian louboutin wedding shoes outlet christian louboutin sexy low price christian louboutin shoes where can i buy replica christian louboutins christian louboutin wedges sale authentic christian louboutin shoes outlet christian louboutins shoes cheap outlet christian louboutin shoes christian louboutin for sale cheap cheap replica christian louboutins shoes christian louboutin sale christian louboutin cheap outlet cheap authentic louboutin shoes discount christian louboutin shoes authentic christian louboutin shoes wedding christian louboutin pigalle sale christian louboutins men shoes christian louboutin buy online christian louboutin style